In memoriam: Kees Sparreboom (1939-2019)

1777689064_laatstefotokeeslores.thumb_.jpg.a934b695333509b779837387a7f92a5f

Door alle commoties de laatste tijd was ik er niet toe gekomen om het overlijden te melden van de kunstenaar Kees Sparreboom op 6 juni 2019.

Hij was als striptekenaar minder bekend, omdat hij eigenlijk een kunstschilder was, die pas strips begon te tekenen na zijn pensionering. Gedurende de laatste twintig jaar van zijn leven tekende hij echter wel bijna 75 titels bij elkaar.

Vele daarvan zijn autobiografische graphic novels. Een van zijn reeksen was Boot en van Dijk, gebaseerd op de albums over Dick Bos door Alfred Mazure.

Zijn tekeningen genoten van een zwierige penseelvoering, waardoor zijn stijl tamelijk uniek was.

Hij werd geboren op 24 december 1939 in Rotterdam en stierf op 6 juni 2019 door kanker.

 

tsparreboomkees02.thumb_.jpg.374805f2dc3622395ec8094e5d38d2b4

Advertenties

Comics sales in de VS zakken, strips in Frankrijk stijgen

stripverkoop-frankrijk

Terwijl de Franse stripsector erg optimische cijfers kan voorleggen, is de situatie van de comics verkoop in de VS van een heel ander kaliber.

510 miljoen euro: dat is de totale omzet van de stripverkoop in Frankrijk in 2018. Dat is een indrukwekkend cijfer, maar we moeten het ook relativeren: de wereldwijde omzet aan de bioscoopkassa voor Star Wars: The Force Awakens, was 2 miljard dollar, waarvan ongeveer 1 miljard in de VS. Alleen al in Frankrijk verzamelde die film bijna 90 miljoen dollar. Het halve miljard van de stripverkoop is dus relatief.

 

Maar het blijft veel. Het ging om 44 miljoen strips, 1 miljoen exemplaren meer dan in 2017. De omzet steeg met  10 miljoen meer, of +2,5% ten opzichte van 2017. Het is het hoogste bedrag sinds 2003. En dat is ook betekenisvol, want 2003 is al 15 jaar geleden, en dat cijfer moet dus worden gecorrigeerd voor inflatie. Sinds 2003 is de stripomzet in Frankrijk dus alleen maar gezakt, ondanks het ogenschijnlijk optimistische resultaat van 2018.

Het hoeft dus niet te verwonderen dat de lage inkomsten van de Franse stiptekenaars een belangrijk onderwerp was in 2018: de oplagen blijven te laag, en de auteurs klagen over wurgcontracten en hoge sociale lasten. Het is zelfs zo erg dat Uitgeverij Bamboo het percentage voor de auteursrechten heeft verhoogd en dat de Franse overheid de verplichte sociale lasten wil herzien.

De klassieke Frans-Belgische strip blijft het slecht doen: dat segment daalde met 2%, ondanks uitzonderingen zoals Blake en Mortimer, Lucky Luke en enkele andere titels die traditioneel erg hoog scoren. De klassieke strip haalt maar 31% van de totale stripverkoop. Een beetje ten onrechte, vinden wij, want de kwaliteit van de klassieke strip blijft erg hoog.

De echte groei is er in Frankrijk bij vertaalde manga en comics, zelfs bij non-fictie (zoals De Arabier van de Toekomst), hedendaagse jeugdreeksen en moderne fictie (zoals Krasse Knarren en Lou). Manga steeg 11%, comics 5%, o.a. dankzij de superheldenfilms.  Manga bezet 38% van de markt, maar dat was ooit bijna de helft. Het boet dus aan belangstelling in, net als in Japan, trouwens.

 

diamond_logo_web

Die optimistische cijfers kan de VS, het land van de comics, niet tonen.

Diamond Comic Distributors meldt dat in vergelijking met 2017 de verkoop van comics en graphic novels in 2018 zakte, zowel qua aantal exemplaren, als qua omzet. De omzet zakte met 1,08% en het aantal verkochte exemplaren daalde zelfs met 5,98%.

De omzet van comics steeg wel met 2,04%, maar het aantal exemplaren zakte met 5,67%. Ze zijn dus gewoon duurder geworden, en dan zou de omzet in 2019 ook dalen.
De omzet van graphic novels daalde al in 2018, met maar liefst 8,22%, een cijfer dat voor een bbp een zware crisis is. Het aantal exemplaren zakte zelfs met 9,71%. Voelt de graphic novel eindelijk de klappen van de arty-farty mentaliteit van sommige auteurs, die vaak slordig ogende tekeningen aanbieden als artistiek en die lijken uit te stralen dat je slechte tekeningen maar moet aanvaarden omdat het verhaal beter is dan in superheldencomics, terwijl het bovendien vaak alleen maar anders is?

Diamond Comic Distributors meldde ook dat de omzet van speelgoed was gezakt met 6,39% en dat het aantal stuks met 6,48% was gekrompen, volgens sommigen doordat Toys R Us sloot, maar er is misschien ook invloed van het ineenstorten van de markt van Star Wars-producten.

Binnenkort vullen we aan met de resultaten van de Belgische verkopen.

 

Wat is het verschil tussen graphic novels en strips?

graphic

De lijn tussen graphic novels en strips is vaag.

Waarom worden de Blueberry’s bij de strips gerekend en niet bij de graphic novels? In die reeks zijn er immers verhalen die zich over vijf en soms zelfs meer albums uitstrekken, waardoor ze een zekere diepgang krijgen. De hoofdpersoon is wel een cowboy die de problemen kan oplossen. Daardoor is hij een “held”. Ook om morele redenen behoort hij tot de categorie “helden”.
Maar het is evenmin een Suske & Wiske.
De enige reden om Blueberry – en ook veel andere boeken – tot de strips te rekenen en niet tot de graphic novel, is traditie.
Dat zo’n traditie in dit geval misleidend is, wordt nog duidelijker als we er rekening mee houden dat er veel woorden als synoniem van “stripverhaal” worden beschouwd: er is natuurlijk “strip”, maar ook “beeldverhaal” en “beeldroman”.
De term graphic novel ontstond eigenlijk in de VS, toen er strips verschenen die men niet in de categorie “comics” wou klasseren, omdat ze dan tussen de superheldenverhalen stonden.

De VS heeft een heel ander striplandschap dan West-Europa.
Je hebt er de grote Walt Disney-fabriek, die hier in Nederland vooral bekend is van de Donald Ducks van Sanoma.
Er is een enorme hoeveelheid krantenstrips à la Caspar & Hobbes: korte stipjes, bijna altijd humoristisch, soms relativerend, die al eens een onverwachte hoge vlucht kunnen nemen zoals Peanuts.
Een derde groep zijn de comics: bijna allemaal superhelden, al zijn die niet altijd van het extreme type zoals Batman en Superman.
Een vierde groep zijn de underground comics van mensen zoals Crumb, een type strips dat een tegenpool is van de vier voorgaande: niet geschikt voor kinderen, een tekenstijl die op zich al wrang is, zeker geen superhelden.
De groep van de graphic novel is min of meer uit die underground strips ontstaan. Het bekendste voorbeeld is Maus van Art Spiegelman, dat gaat over de jodenvervolg tijdens WOII. Die strip kreeg trouwens een Pullitzer-prijs.
De Walt Disney-strips, krantenstrips, en comics richten zich eigenlijk allemaal op kinderen.
De underground komt meer uit het brein van tieners en volwassenen, die zich daarmee voor een stuk afzetten tegen de inhoud van de andere drie categorieën. De anti-idealistische houding van de undergroound zorgt er ook voor dat de verspreiding tamelijk beperkt is.
De graphic novel is een volwassener vorm, die als een synthese van de vier eerste groepen kan worden gezien, en die qua onderwerpen en aanpak ervan realistischer en volwassener is.

In West-Europa hebben we echter een categorie zoals de graphic novel nooit nodig gehad, omdat het verschijnsel strip bij ons altijd flexibeler is geweest. De werken vallen minder in hokjes in te delen. Stripbladen zoals Kuifje, Robbedoes, Wham, Eppo etc. publiceerden alles door elkaar: cartoons, strips in stroken, halve en hele pagina gags, korte verhalen, feuilletons, en verhalen die over meerdere albums liepen.
Bovendien werden er al heel vroeg historische en biografische strips gepubliceerd, zoals “Surcauf”, “Don Bosco”, etc.
Daardoor hadden wij de term niet nodig.

Bovendien is de term “graphic novel” tegenwoordig verwaterd. Hij ontstond doordat volwassen verhalen zich wilden afzetten tegen de geïdealiseerde of superheldenwerelden van andere strips, maar tegenwoordig worden ook stripversies van The Hobbit als graphic novels beschouwd. Zulke boeken kun je moeilijk naast Maus zetten, zonder te merken dat de term tegenwoordig vooral lijkt te worden gebruikt voor lange stripverhalen die doorgaans bewerkingen van romans zijn.
“Graphic novel” wordt dan “verstripte versie van een prozaboek”, in plaats van “volwassen verhalen in stripvorm”.

Ik weet nief of jullie dat ook zo voelen, en wat denken jullie eigenlijk van die stripversies van bijv. Raymond Feist?